بررسی منظم روند نمو با استفاده از جدول رشد قد کودکان و بررسی دقیق صدک‌ها، این امکان را فراهم می‌کند تا هرگونه انحراف از مسیر طبیعی رشد در اولین مراحل شناسایی و درمان شود. در این شرایط جدول رشد قد کودکان نقش بسیار مهمی را برای تشخیص نرمال بودن رشد قد ایفا می‌کند. والدین می‌توانند با توجه به جدول رشد قد و وزن دختران و پسران، از اینکه رشد کودک آن‌ها در شرایط درستی قرار گرفته است یا خیر؟ مطمئن شوند. در ادامه مقاله قصد داریم جداول استاندارد پزشکی بر اساس داده‌های بین المللی (WHO و RCPCH) برای قد و وزن کودکان را به شما ارائه دهیم.
جدول رشد قد و وزن دختران زیر ۲ سال
بر اساس استانداردهای رشد سازمان جهانی بهداشت، برای بررسی رشد دختران از بدو تولد تا ۲۴ ماهگی باید طول بدن در حالت خوابیده و وزن آن‌ها اندازه گیری شود. جدول زیر مقادیر صدک سوم، پنجاهم و نودوهفتم را در فواصل سه ماهه نشان می‌دهد.
| سن کودک | طول بدن (صدک ۳) | طول بدن (صدک ۵۰) | طول بدن (صدک ۹۷) | وزن (صدک ۳) | وزن (صدک ۵۰) | وزن (صدک ۹۷) |
| تولد | ۴۵.۶ | ۴۹.۱ | ۵۲.۷ | ۲.۴ | ۳.۲ | ۴.۲ |
| ۳ ماهگی | ۵۵.۸ | ۵۹.۸ | ۶۳.۸ | ۴.۶ | ۵.۸ | ۷.۴ |
| ۶ ماهگی | ۶۱.۵ | ۶۵.۷ | ۷۰ | ۵.۸ | ۷.۳ | ۹.۲ |
| ۹ ماهگی | ۶۵.۶ | ۷۰.۱ | ۷۴.۷ | ۶.۶ | ۸.۲ | ۱۰.۴ |
| ۱۲ ماهگی | ۶۹.۲ | ۷۴ | ۷۸.۹ | ۷.۱ | ۸.۹ | ۱۱.۳ |
| ۱۵ ماهگی | ۷۲.۴ | ۷۷.۵ | ۸۲.۷ | ۷.۷ | ۹.۶ | ۱۲.۲ |
| ۱۸ ماهگی | ۷۵.۲ | ۸۰.۷ | ۸۶.۲ | ۸.۲ | ۱۰.۲ | ۱۳ |
| ۲۱ ماهگی | ۷۷.۹ | ۸۳.۷ | ۸۹.۴ | ۸.۷ | ۱۰.۹ | ۱۳.۸ |
| ۲۴ ماهگی | ۸۰.۳ | ۸۶.۴ | ۹۲.۵ | ۹.۲ | ۱۱.۵ | ۱۴.۶ |
جدول رشد قد و وزن پسران زیر ۲ سال
رشد پسران در دو سال اول زندگی نیز با استفاده از نمودارهای استاندارد WHO ارزیابی می‌شود. جدول رشد قد پسران زیر میانگین و محدوده صدکی طول بدن و وزن پسران را در سنین مختلف نشان می‌دهند.
| سن کودک | طول بدن (صدک ۳) | طول بدن (صدک ۵۰) | طول بدن (صدک ۹۷) | وزن (صدک ۳) | وزن (صدک ۵۰) | وزن (صدک ۹۷) |
| تولد | ۴۶.۳ | ۴۹.۹ | ۵۳.۴ | ۲.۵ | ۳.۳ | ۴.۳ |
| ۳ ماهگی | ۵۷.۶ | ۶۱.۴ | ۶۵.۳ | ۵.۱ | ۶.۴ | ۷.۹ |
| ۶ ماهگی | ۶۳.۶ | ۶۷.۶ | ۷۱.۶ | ۶.۴ | ۷.۹ | ۹.۷ |
| ۹ ماهگی | ۶۷.۷ | ۷۲ | ۷۶.۲ | ۷.۲ | ۸.۹ | ۱۰.۹ |
| ۱۲ ماهگی | ۷۱.۳ | ۷۵.۷ | ۸۰.۲ | ۷.۸ | ۹.۶ | ۱۱.۸ |
| ۱۵ ماهگی | ۷۴.۴ | ۷۹.۱ | ۸۳.۹ | ۸.۴ | ۱۰.۳ | ۱۲.۷ |
| ۱۸ ماهگی | ۷۷.۲ | ۸۲.۳ | ۸۷.۳ | ۸.۹ | ۱۰.۹ | ۱۳.۵ |
| ۲۱ ماهگی | ۷۹.۷ | ۸۵.۱ | ۹۰.۵ | ۹.۳ | ۱۱.۵ | ۱۴.۳ |
| ۲۴ ماهگی | ۸۲.۱ | ۸۷.۸ | ۹۳.۶ | ۹.۸ | ۱۲.۲ | ۱۵.۱ |
جدول رشد قد کودکان 2 تا 5 سالگی
قد کودکان در سال‌های مختلف زندگی با سرعت یکسانی افزایش پیدا نمی‌کند. در سال اول تولد، رشد طولی اسنخوان‌ها سریع تر است و به تدریج سرعت آن کاهش پیدا می‌کند. با نزدیک شدن کودک به سن بلوغ، تغییرات هورمونی باعث افزایش مجدد سرعت رشد قد می‌شوند. برای بررسی دقیق وضعیت رشد، باید قد کودک با نمودار مرجع متناسب با سن و جنسیت او مقایسه شود. سازمان جهانی بهداشت برای کودکان زیر ۵ سال استانداردهای رشد ارائه کرده است که در جداول زیر می‌توانید آن‌ها را مشاهده کنید.
نکته مهم: اعداد جدول‌های زیر برای همه کودکان یکسان نیستند و نباید به عنوان حد قطعی رشد طبیعی یا غیرطبیعی در نظر گرفته شوند. این مقادیر برای مقایسه اولیه هستند و ارزیابی دقیق باید با استفاده از نمودار صدکی و نظر متخصص انجام شود.
جدول رشد قد و وزن دختران 2 تا 5 سالگی
دختران از بدو تولد تا پایان نوجوانی الگوی رشد متفاوتی نسبت به پسران دارند. زمان شروع بلوغ نیز در دختران زودتر است؛ به همین دلیل ممکن است افزایش سرعت رشد قد در آن‌ها در سنین پایین تری اتفاق بیفتد. جدول زیر، مقادیر مرجع قد دختران را بر اساس استاندارد رشد سازمان جهانی بهداشت در سنین ۲ تا ۵ سال نشان می‌دهد.
| سن | قد صدک ۳ (سانتی متر) | قد صدک ۵۰ (سانتی متر) | قد صدک ۹۷ (سانتی متر) | وزن صدک ۳ (کیلوگرم) | وزن صدک ۵۰ (کیلوگرم) | وزن صدک ۹۷ (کیلوگرم) |
| ۲ سال | ۷۹.۶ | ۸۵.۷ | ۹۱.۸ | ۹.۲ | ۱۱.۵ | ۱۴.۶ |
| ۳ سال | ۸۷.۹ | ۹۵.۱ | ۱۰۲.۲ | ۱۱.۰ | ۱۳.۹ | ۱۷.۸ |
| ۴ سال | ۹۴.۶ | ۱۰۲.۷ | ۱۱۰.۸ | ۱۲.۵ | ۱۶.۱ | ۲۱.۱ |
| ۵ سال | ۱۰۰.۵ | ۱۰۹.۴ | ۱۱۸.۴ | ۱۴.۰ | ۱۸.۲ | ۲۴.۴ |
جدول رشد قد و وزن پسران 2 تا 5 سالگی
رشد قد پسران نیز تحت تاثیر ژنتیک، تغذیه، سلامت عمومی و زمان شروع بلوغ قرار دارد. در بسیاری از پسران، جهش اصلی رشد قد در دوره بلوغ دیرتر از دختران اتفاق می‌افتد. از همین جهت در جدول رشد قد کودکان پسر، میزان قد کودکان پسر پایین تر از دختران است. در جدول زیر دقیق تر رشد قد و وزن پسران را مشاهده می‌کنید:
| سن | قد صدک ۳ (سانتی متر) | قد صدک ۵۰ (سانتی متر) | قد صدک ۹۷ (سانتی متر) | وزن صدک ۳ (کیلوگرم) | وزن صدک ۵۰ (کیلوگرم) | وزن صدک ۹۷ (کیلوگرم) |
| ۲ سال | ۸۱.۴ | ۸۷.۱ | ۹۲.۹ | ۹.۸ | ۱۲.۲ | ۱۵.۱ |
| ۳ سال | ۸۹.۱ | ۹۶.۱ | ۱۰۳.۱ | ۱۱.۴ | ۱۴.۳ | ۱۸.۰ |
| ۴ سال | ۹۵.۴ | ۱۰۳.۳ | ۱۱۱.۲ | ۱۲.۹ | ۱۶.۳ | ۲۰.۹ |
| ۵ سال | ۱۰۱.۲ | ۱۱۰.۰ | ۱۱۸.۷ | ۱۴.۳ | ۱۸.۳ | ۲۳.۸ |
جدول رشد قد دختران و پسران از ۶ تا ۱۸ سالگی
جدول رشد قد کودکان در سنین مدرسه و نوجوانی مطابق با نمودارهای رشد قدی بر اساس جنسیت است. در این دوره تفاوت زمان شروع بلوغ می‌تواند باعث اختلاف قابل توجهی در قد کودکان هم سن شود. جدول زیر یک نمای کلی از میانگین قد و محدوده مرجع تقریبی رشد را بر اساس استانداردهای علمی نشان می‌دهد.
| سن | میانگین قد دختران | محدوده تقریبی دختران | میانگین قد پسران | محدوده تقریبی پسران |
| ۶ سال | ۱۱۵ | ۱۰۹ تا ۱۲۵ | ۱۱۶ | ۱۰۹ تا ۱۲۷ |
| ۷ سال | ۱۲۰ | ۱۱۴ تا ۱۳۲ | ۱۲۱ | ۱۱۴ تا ۱۳۵ |
| ۸ سال | ۱۲۵ | ۱۱۹ تا ۱۳۷ | ۱۲۷ | ۱۱۹ تا ۱۴۰ |
| ۹ سال | ۱۳۰ | ۱۲۵ تا ۱۴۲ | ۱۳۲ | ۱۲۵ تا ۱۴۵ |
| ۱۰ سال | ۱۳۸ | ۱۲۷ تا ۱۵۰ | ۱۳۷ | ۱۳۰ تا ۱۵۰ |
| ۱۱ سال | ۱۴۳ | ۱۳۲ تا ۱۵۷ | ۱۴۳ | ۱۳۵ تا ۱۵۵ |
| ۱۲ سال | ۱۵۰ | ۱۳۷ تا ۱۶۵ | ۱۵۰ | ۱۳۷ تا ۱۶۳ |
| ۱۳ سال | ۱۵۵ | ۱۴۵ تا ۱۶۸ | ۱۵۶ | ۱۴۲ تا ۱۷۰ |
| ۱۴ سال | ۱۵۸ | ۱۴۷ تا ۱۷۰ | ۱۶۳ | ۱۴۵ تا ۱۷۸ |
| ۱۵ سال | ۱۵۸ | ۱۵۰ تا ۱۷۳ | ۱۶۹ | ۱۵۲ تا ۱۸۳ |
| ۱۶ سال | ۱۵۹ | ۱۵۰ تا ۱۷۳ | ۱۷۳ | ۱۵۸ تا ۱۸۵ |
| ۱۷ سال | ۱۶۰ | ۱۵۲ تا ۱۷۳ | ۱۷۳ | ۱۶۰ تا ۱۸۸ |
| ۱۸ سال | 165 | 160 تا 170 | ۱۷۷ | 172 تا 188 |
جدول رشد کودک سه ساله؛ قد مناسب در سه سالگی چقدر است؟
یکی از نگرانی‌های والدین کودکان 3 ساله، وزن و قد مناسب آن هاست. طبق استاندارد WHO، صدک پنجاهم قد دختران سه ساله حدود ۹۵.۱ سانتی متر و برای پسران حدود ۹۶.۱ سانتی متر است. در همین نمودار محدوده صدک سوم تا نودوهفتم برای دختران حدود ۸۷.۹ تا ۱۰۲.۲ سانتی متر و برای پسران حدود ۸۹.۱ تا ۱۰۳.۱ سانتی متر است.
این اعداد نشان می‌دهند که کودکان سه ساله می‌توانند قدهای متفاوتی داشته باشند و همچنان در محدوده مرجع رشد قرار بگیرند. بنابراین، نباید تنها بر اساس مقایسه قد کودک با میانگین جدول پایش رشد کودکان قضاوت کرد. برای مثال، اگر قد یک دختر سه ساله ۹۰ سانتی متر باشد، این مقدار پایین تر از صدک پنجاهم است؛ اما به تنهایی نشان دهنده اختلال رشد نیست. پزشک باید روند افزایش قد، قد والدین و سایر شاخص‌های جسمانی را نیز بررسی کند.
بیشتر بخوانید: رشد قد تا چه سنی ادامه دارد؟
راهنمای تفسیر جدول‌های رشد قد و وزن کودکان
تا به اینجای مقاله کامل‌ترین جدول رشد قد کودکان را ارائه کردیم؛ اما مسئله اینجاست که بسیاری از والدین نمی‌دانند که چگونه این جدول‌ها را بخوانند و حتی معنای صدک‌ها در جدول چیست؟ در ابتدا باید بدانید که کلیه جدول رشد کودکان بر اساس استانداردهای رشد سازمان جهانی بهداشت (WHO) و متناسب با سن و جنسیت کودک دسته بندی شده‌اند. هر صدک نشان می‌دهد که اندازه‌گیری کودک در مقایسه با سایر کودکان هم سن و هم جنس خود در چه جایگاهی قرار دارد.
صدک در جدول رشد کودکان به چه معناست؟
صدک (Percentile) معیاری آماری برای مقایسه قد و وزن کودک با گروه مرجع است. برای مثال، اگر قد کودک در صدک ۵۰ قرار داشته باشد، یعنی حدود نیمی از کودکان هم سن و هم جنس او قد کوتاه‌تری دارند و نیمی دیگر بلندتر هستند. معنای صدک‌های درج شده در جدول رشد قد کودکان به صورت زیر است:
- صدک ۳: حدود ۳ درصد کودکان هم سن و هم جنس، اندازه‌ای کمتر از این مقدار دارند.
- صدک ۵۰: صدک 50 در واقع میانه نمودار است. یعنی نیمی از کودکان مقادیر کمتر و نیمی مقادیر بیشتری دارند.
- صدک ۹۷: حدود ۹۷ درصد کودکان هم سن و هم جنس، اندازه‌ای کمتر از این مقدار را دارند.
چگونه اعداد جدول رشد و تکامل کودکان را بخوانیم؟
برای خواندن جدول پایش رشد کودکان، ابتدا باید سن و جنسیت کودک را مشخص کنید و سپس مقدار قد و وزن او را در ستون‌های مربوط به سن خود پیدا کنید. هر یک از این اندازه گیری‌ها باید به صورت جداگانه با خطوط صدکی نمودار مقایسه شوند تا مشخص شود کودک در کدام محدوده قرار دارد. برای اینکه دقیق‌تر با نحوه خواندن جدول رشد قد و وزن کودکان آشنا شوید، بهتر است با چند مثال پیش برویم:
- اگر قد کودک در صدک ۳ قرار داشته باشد، یعنی حدود ۳ درصد از کودکان هم سن و هم جنس او قد کوتاه‌تری دارند و حدود ۹۷ درصد قد بلندتری دارند.
- اگر قد یک دختر سه ساله ۹۵ سانتی متر باشد، این مقدار تقریبا نزدیک به صدک ۵۰ قرار می‌گیرد. به این معنا که قد او در محدوده میانه نمودار رشد دختران هم شن است و حدود نیمی از دختران سه ساله قد کوتاه‌تر و نیمی دیگر قد بلندتری دارند.
- اگر وزن کودک در صدک سوم قرار داشته باشد، یعنی وزن او از حدود ۹۷ درصد کودکان هم سن و هم جنس کمتر است.
نکته مهم: صدک ۵۰ به معنای بهترین یا ایده آل‌ترین وضعیت رشد نیست و قرار گرفتن در صدک‌های پایین یا بالا نیز لزوما نشانه مشکل محسوب نمی‌شود. بهترین راه برای بررسی جدول رشد قد کودکان مراجعه به پزشک و بررسی روند طبیعی افزایش قد و وزن در طول زمان است.
آیا قرار گرفتن در صدک پایین جدول رشد قد کودکان به معنای کوتاهی قد است؟
اگر هنگام تفسیر و بررسی جدول رشد قد کودکان متوجه شدید که قد یا وزن کودک شما در صدک‌های پایین قرار گرفته است، باید بدانید که این موضوع به تنهایی به معنای کوتاهی قد غیرطبیعی نیست. بعضی از کودکان به صورت ژنتیکی جثه کوچک‌تری دارند و ممکن است در کل دوران کودکی در صدک‌های پایین قرار بگیرند؛ اما سرعت رشد قد و وزن آن‌ها طبیعی باشد.
نکته مهم اینجاست که اگر یک کودک از همان سال‌های ابتدایی زندگی در صدک دهم جدول سایز کودکان قرار گرفته باشد، برای اندازه گیری‌های بعدی نیز در همان دهک بررسی‌ها انجام می‌شود. ولی رشد کودکی که در سنین پایین‌تر در صدک پنجاهم بوده است، اما به تدریج به صدک دهم رسیده؛ باید حتما بررسی شود. اگر هم کودک شما کوتاه قد است، می‌توانید از اقدامات موثر مانند افزایش قد کودکان با طب سوزنی برای افزایش قد و تحریک هورمون رشد کمک بگیرید.
سرعت طبیعی رشد قد کودکان در هر سال چقدر است؟
یکی دیگر از نکات مهم در جدول رشد قد کودکان در نظر گرفتن سرعت رشد قد است. سرعت رشد قد در تمام سال‌های زندگی یکسان نیست. کودک در سال اول تولد رشد سریع‌تری دارد و با افزایش سن، سرعت رشد به تدریج کاهش پیدا خواهد کرد. در ادامه دقیق‌تر جدول پایش رشد قد کودکان را بررسی می‌کنیم:
| دوره سنی | میزان تقریبی افزایش قد |
| سال اول زندگی | ۲۳ تا ۲۷ سانتی متر |
| سال دوم زندگی | ۱۰ تا ۱۴ سانتی متر |
| سال سوم زندگی | ۷.۵ تا ۱۰ سانتی متر |
| سال‌های پیش از بلوغ | حدود ۵ تا ۷ سانتی متر در سال |
| جهش رشد بلوغ در دختران | حدود ۸ تا ۱۲ سانتی متر در مجموع دوره جهش |
| جهش رشد بلوغ در پسران | حدود ۱۰ تا ۱۴ سانتی متر در مجموع دوره جهش |
جمع بندی؛ چرا بررسی جدول رشد قد کودکان اهمیت دارد؟
جدول رشد قد کودکان یکی از ابزارهای مهم برای بررسی وضعیت جسمانی و پایش سلامت در دوران نوزادی، کودکی و نوجوانی است. با استفاده از نمودارهای استاندارد WHO می‌توان قد و وزن دختران و پسران را بر اساس سن و جنسیت بررسی کرد و جایگاه آن‌ها را در مقایسه با همسالانشان شناخت. نکته مهم اینجاست که شما باید جدول رشد قد و وزن پسران و دختران را به صورت جداگانه از یکدیگر بررسی کنید؛ چرا که رشد قدی در جنسیت‌های مختلف با یکدیگر متفاوت است.
سوالات متداول
- جدول رشد قد کودکان چیست؟
جدول رشد قد کودکان نموداری استاندارد است که قد یا طول بدن کودک را بر اساس سن و جنسیت مقایسه می‌کند. این جدول به بررسی روند رشد و شناسایی تغییرات غیرمعمول کمک خواهد کرد.
- چگونه بر اساس جدول رشد قد و وزن دختران و پسران بفهمیم قد کودک متناسب با سن اوست؟
برای بررسی تناسب قد باید سن دقیق و جنسیت کودک مشخص باشد و اندازه گیری او روی نمودار استاندارد رشد ثبت شود. مقایسه جایگاه صدکی در چند نوبت اندازه گیری، اطلاعات دقیق‌تری درباره روند رشد ارائه می‌دهد.
- صدک ۵۰ در جدول رشد کودک به چه معناست؟
صدک ۵۰ نشان دهنده میانه نمودار است. یعنی تقریبا نیمی از کودکان هم سن و هم جنس قد یا وزن کمتری دارند و نیمی دیگر مقدار بیشتری دارند.
- آیا قرار گرفتن قد کودک در صدک دهم خطرناک است؟
خیر. قرار گرفتن در صدک دهم به تنهایی نشانه بیماری نیست. اگر کودک در طول زمان مسیر رشد نسبتا ثابتی داشته باشد، ممکن است این وضعیت با ویژگی‌های ژنتیکی او مرتبط باشد.
- برای اندازه گیری قد نوزاد در جدول رشد قد کودکان از چه روشی استفاده می‌شود؟
قد یا طول بدن نوزاد و کودک زیر دو سال در حالت خوابیده و با استفاده از ابزار مخصوص اندازه گیری می‌شود. پس از دو سالگی، اندازه گیری قد در جدول رشد قد کودکان معمولا در حالت ایستاده انجام می‌شود.
