بسیاری از والدین در مورد اینکه رشد قد تا چه سنی ادامه دارد؟ سوال میپرسند. به طور کلی، رشد قد انسان تا زمان بسته شدن صفحات رشد به نام صفحات اپی فیز ادامه پیدا میکند. این اتفاق در دختران معمولا بین ۱۴ تا ۱۶ سالگی و در پسران بین ۱۶ تا ۱۸ سالگی رخ میدهد. با این حال، با دستکاری عوامل محیطی نظیر تغذیه، خواب کافی و ورزشهای کششی پیش از بسته شدن این صفحات، میتوان پتانسیل ژنتیکی رشد قد را به حداکثر رساند. در واقع سن رشد قد تنها به ژنتیک و اعداد و ارقام ارائه شده در مقالات علمی بستگی ندارد؛ بلکه شرایط رشدی، مواد غذایی برای رشد قد و طب سوزنی همگی میتوانند روی سن آن تاثیرگذار باشند.
رشد قد تا چه سنی ادامه دارد؟ مقایسه دختران و پسران
پاسخ به این سوال که رشد قد تا چه سنی ادامه دارد؟ کاملا وابسته به شرایط دختران و پسران است. در جدول زیر میتوانید سن رشد قد و اوج آن را با یکدیگر مقایسه کنید.
| شاخص رشد قد | دختران | پسران |
| سن شروع جهش رشد | ۹ تا ۱۱ سالگی | ۱۱ تا ۱۳ سالگی |
| سن اوج رشد قد | ۱۲ تا ۱۳ سالگی (پیش از اولین قاعدگی) | ۱۴ تا ۱۵ سالگی |
| میانگین رشد قد در سال اوج | حدود ۷ تا ۹ سانتی متر در سال | حدود ۸ تا ۱۱ سانتی متر در سال |
| سن بسته شدن صفحات رشد | ۱۴ تا ۱۶ سالگی | ۱۶ تا ۱۸ سالگی (گاهی تا ۲۰ سالگی) |
| عامل اصلی تعیینکننده | ژنتیک (۸۰٪) + هورمون استروژن | ژنتیک (۸۰٪) + هورمون تستوسترون |
سن استخوانی و افزایش قد
سن استخوان ها و رشد قد ارتباط مستقیمی با هم دارند. با بالا رفتن سن، حجم استخوان ها و رشد قد کم می شود. اما می توان با تمرینات و تغذیه مناسب، سن استخوانی را بالا برد و قد را افزایش داد. تمرینات مقاومتی زیر نظر متخصص و مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین D، کلسیم، منیزیم و فسفر مثل لبنیات، سبزیجات، ماهی و ادویه های شرقی به استحکام استخوان ها کمک می کند.
برای داشتن سن استخوانی بالاتر و قد بیشتر، باید به طور مداوم تمرینات و رژیم غذایی مناسب را رعایت کنید. افراد مبتلا به بیماری های استخوانی هم باید قبل از شروع برنامه های ورزش و تغذیه ای، با پزشک مشورت کنند.
آیا سرعت و سن رشد قد پسران با دختران یکسان است؟
سرعت و سن رشد قد در دختران و پسران متفاوت است. معمولا پسران در دوران کودکی سریع تر رشد می کنند و قد بلندتری نسبت به دختران دارند. قد دختران معمولا دو سال پس از شروع بلوغ، بین ۸ تا ۱۳ سالگی، به بالاترین حد خود می رسد. رشد قد برخی دختران در ۱۴ یا ۱۵ سالگی متوقف می شود. پسران تا 20 سالگی همچنان رشد می کنند، اما بیشترین رشد آن ها بین ۱۲ تا ۱۵ سالگی اتفاق می افتد.
رشد قد دختران تا چه سنی ادامه دارد؟
دختران در دوران نوزادی و کودکی به سرعت رشد می کنند. همزمان با بلوغ و شروع دوره قاعدگی، سرعت رشدشان به طور قابل توجهی افزایش می یابد. معمولا سن رشد قد دختران در 15 تا 18 سالگی یا چند سال پس از اولین قاعدگی متوقف می شود و به نهایت قد خود می رسند. اکثر دختر ها یک تا دو سال قبل از اولین قاعدگی، جهش رشدی پیدا می کنند. سن معمول بلوغ در دختران ۸ تا ۱۳ سالگی است و جهش رشدی معمولا بین ۱۰ تا ۱۴ سالگی رخ می دهد. پس از اولین قاعدگی، در هر سال فقط ۲٫۵ تا ۵ سانتی متر به قدشان اضافه می شود.
رشد قد پسران تا چه سنی ادامه دارد؟
سن رشد قد اکثر پسران در 16 تا 20 سالگی متوقف می شود، هرچند بعضی ها تا اواخر نوجوانی همچنان رشد می کنند. پسران هم در دوران بلوغ با جهش رشدی روبرو می شوند، اما میزان رشد هر فردی متفاوت است چرا که سن بلوغ در پسران متغیر است. سن بلوغ بر قد نهایی تأثیری ندارد، اما روی زمان شروع و توقف رشد موثر است. پسرانی که پیش از بلوغ محدودیت رشد داشتند، در دوران بلوغ همان متوسط لازم برای رشد را کسب می کنند تا کمبودهای قبلی جبران شود.
راهنمای والدین برای پایش سن رشد قد کودکان
والدین باید نمودار رشد قد پسران تا 20 سالگی و دختران تا 18 سالگی را به طور منظم بررسی کنند. در صورتی که مشکلی در رشد قد کودک وجود دارد، میتوان با تکنیکهای اصولی و بدون ضرر مانند افزایش قد با طب سوزنی و البته تغذیه مناسب، اقدامات کنترلی انجام داد و از کوتاه قامت شدن فرزند جلوگیری کرد.
چه زمانی باید برای کندی رشد قد به پزشک متخصص مراجعه کرد؟
در صورتی که بعد از بررسی نمودار رشد قد متوجه موضوعات زیر شدید، حتما برای بررسی سن رشد قد و وضعیت آن به متخصص مراجعه کنید. دکتر علی اعتمادی متخصص طب سوزنی با ارائه مشاوره و تکنیکهای جدید، دغدغه شما را از بابت کوتاه قد شدن کودکتان برطرف میکنند.
- اگر رشد قد کودک در سال کمتر از ۴ سانتی متر باشد.
- اگر قد کودک در نمودار رشد زیر صدک ۳ درصد قرار گیرد.
- اگر نشانههای بلوغ در دختران زیر ۸ سال و در پسران زیر ۹ سال ظاهر شود.
- اگر قد کودک به طور ناگهانی نسبت به هم سن و سالانش متوقف شود.
اوج رشد قد در دختران چه سنی است؟
اوج رشد قد در دختران معمولا بین ۱۲ تا ۱۳ سالگی و دقیقا قبل از شروع اولین دوره قاعدگی اتفاق میافتد. در این بازه زمانی که به آن جهش رشد بلوغ گفته میشود، دختران ممکن است سالانه بین ۷ تا ۹ سانتی متر افزایش قد داشته باشند. پس از شروع قاعدگی، به دلیل افزایش سطح هورمون استروژن، سرعت رشد قد به شدت کاهش یافته و صفحات رشد شروع به سفت شدن میکنند. معمولا ۱ تا ۲ سال پس از شروع قاعدگی بین 14 تا 16 سال رشد قد در دختران به طور کامل متوقف میشود.
اوج رشد قد در پسران چه سنی است؟
پسران دیرتر از دختران وارد مرحله جهش رشد میشوند، اما این دوره برای آنها طولانیتر است. اوج رشد قد در پسران معمولا بین ۱۴ تا ۱۵ سالگی رخ میدهد. در این مرحله، پسران ممکن است در یک سال حدود ۸ تا ۱۱ سانتی متر رشد قد را تجربه کنند. صفحات رشد در پسران دیرتر از دختران بسته میشوند و روند رشد طولی استخوانها معمولا تا ۱۶ تا ۱۸ سالگی ادامه دارد. در برخی موارد نادر و وابسته به ژنتیک، احتمال رشد قد در پسران تا سن 20 سالگی نیز وجود دارد؛ اما معمولا در همان سن 18 سالگی متوقف میشود.
عوامل موثر بر سن رشد قد
سن رشد قد تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد. از جمله مهم ترین این عوامل می توان به موارد زیر اشاره کرد:
شرایط ژنتیکی
ژنتیک مهم ترین و بیشترین تاثیر را در سن رشد قدی هر کسی دارد. اگر اعضای خانواده شما قد بلندی داشته باشند، به احتمال زیاد شما هم قد بلند خواهید داشت. از آنجا که ژنتیک تغییرناپذیر است، کسانی که قد کوتاهی دارند، سعی می کنند با تغییر شیوه زندگی و تغذیه، قد خود را افزایش دهند، اما نکته قابل توجه این است که هرکاری هخم انجام دهید از حداکثر قد ژنتیکیتان بیشتر رشد نمی کنید.
تغذیه رشد قد
تغذیه نقش مهمی در رشد قد دارد. مصرف مواد مغذی از قبیل کلسیم، پروتئین، ویتامین D و منیزیم برای رشد استخوان ها و عضلات لازم هستند. بنابراین توصیه می شود رژیم غذایی متعادل و حاوی منابع کلسیم مانند لبنیات و منابع پروتئینی مثل گوشت قرمز، ماهی و تخم مرغ داشته باشید تا بتوانید به حداکثر قد ژنتیکیتان دست یابید.
خواب کافی
خواب کافی هم یکی از عامل های مهم در سن رشد قد است. در طول خواب، بدن شما هورمون رشد را ترشح می کند که به رشد استخوان هایتان کمک می کند. بنابراین، خواب کافی و با کیفیت کمک می کند تا قد بلندتری داشته باشید.
ورزش و فعالیت بدنی
ورزش و فعالیت بدنی بر سن رشد قد تاثیر می گذارد. انجام ورزش هایی مثل شنا، بسکتبال و والیبال با تقویت عضلات و استخوان ها می تواند به افزایش قد کمک کند. همچنین انجام ورزش های مقاومتی و کششی برای رسیدن به حداکثر قد ژنتیکی موثر هستند.
وضعیت سلامتی
برخی بیماری ها روی رشد قد تأثیر می گذارند. بیماری های هورمونی مثل آکرومگالی که موجب افزایش هورمون رشد می شوند، باعث افزایش بیشتر قد می شوند. اما بیماری هایی مثل سرطان که بدن را تحلیل می برند، نمی توانند به رشد قد کمک کنند. حتی ممکن است مانع از ادامه رشد شوند. بنابراین تأثیر بیماری ها بر قد، بستگی به نوع و شدت آن دارد.
جنسیت
جنسیت می تواند به طور مستقیم بر روی قد افراد تاثیر بگذارد. به طور معمول، مردان نسبت به زنان قد بلندتری دارند که این امر می تواند ناشی از عوامل ژنتیکی، هورمونی و محیطی باشد. هورمون ها نیز در رشد و قد افراد نقش دارند. تستوسترون در مردان و استروژن و پروژسترون در زنان به میزان و سطوح متفاوتی ترشح می شوند که می توانند بر سن رشد بدن و قد تاثیرگذار باشند.
استرس و اضطراب
استرس و اضطراب می تواند سن رشد قد را مختل کند. استرس باعث ترشح بیش از حد هورمون کورتیزول می شود که رشد را کند می کند. همچنین استرس و اضطراب، عضلات را تحت فشار قرار می دهد که منجر به فشرده شدن استخوان ها و کوتاه شدن قد می شود.علاوه بر این، استرس بر هورمون های رشد اثر منفی می گذارد.
افزایش سن
افزایش قد تا سنین نوجوانی ادامه دارد. سرعت رشد در دوران کودکی بسیار سریع است و بیشترین میزان رشد هنگامی رخ می دهد که به سن نوجوانی می رسید. پس از آن، سرعت رشد کُند می شود و در نهایت در دوران بلوغ متوقف می گردد. اگرچه روند رشد ممکن است در هر کسی متفاوت باشد، اما به طور کلی بیشترین رشد در دوران نوجوانی اتفاق می افتد و پس از آن سرعت رشد کاهش می یابد تا اینکه در دوران بلوغ متوقف شود.
هورمون رشد
این هورمون توسط غده پیشانی ترشح می شود و نقش مهمی در رشد بدن دارد. هورمون رشد از طریق تحریک سلول های استخوانی و عضلانی، منجر به افزایش تعداد سلول ها و حجم بافت های بدن می شود.
چه فاکتورهایی باعث کاهش سن رشد قد میشوند؟
گاهی سن استخوانی فرد از سن شناسنامهای او بیشتر است و رشد قد زودتر از حد انتظار متوقف میشود. معمولا علت اصلی این مشکل را میتوان در دلایل زیر جستجو کرد:
1. تاثیر چاقی مفرط نوجوانی بر شروع زودرس بلوغ و توقف رشد
بافت چربی اضافی در بدن نوجوانان، باعث افزایش ترشح هورمون لپتین و تبدیل هورمونهای آندروژن به استروژن میشود. این تغییرات هورمونی، سیگنال بلوغ زودرس را به مغز فرستاده و باعث بسته شدن سریعتر صفحات استخوانی میشود. به همین خاطر است که سن رشد قد در بعضی از کودکان به علت چاقی مفرط کمتر از کودکانی است که لاغر و با وزن کم هستند.
2. بلوغ زودرس و تاثیر آن بر سن رشد
در بلوغ زودرس، ترشح ناگهانی و زودهنگام هورمونهای جنسی باعث میشود ابتدا کودک رشدی سریعتر از هم سن و سالان خود داشته باشد، اما صفحات رشد خیلی سریعتر بسته میشوند و فرد در بزرگسالی قد کوتاهتری خواهد داشت. بنابراین، سن رشد قد کودکانی که با بلوغ زودرس مواجه شدهاند بسیار کمتر از کودکانی است که بلوغ در سن استاندارد را تجربه کردهاند.
3. اختلالات ژنتیکی و بیماریهای مزمن
برخی سندرمهای ژنتیکی مانند آکوندروپلازی یا سندرم داون و بیماریهای مزمن استخوانی یا کلیوی میتوانند به طور مستقیم فرآیند استخوان سازی را مختل میکنند. در این شرایط سن رشد قد مانند سایر هم سن و سالان نیست و به اوج خود نمیرسد. افرادی که این اختلالات را دارند، معمولا قد کوتاهتری در مقایسه با سایر کودکان خواهند داشت.
4. کم کاری تیروئید
هورمونهای تیروئید برای تکامل اسکلت بدنی و عملکرد صحیح صفحات رشد حیاتی هستند. کم کاری تیروئید در دوران نوجوانی باعث کندی شدید تکثیر سلولهای غضروفی در صفحات رشد شده و در صورت عدم درمان زودهنگام، منجر به کوتاهی قد دائمی میشود. از همین جهت والدین باید در صورت تشخیص کم کاری تیروئید در کودکان خود سریعتر برای درمان اقدام کنند.
5. مصرف برخی داروها به ویژه دارویهای کورتونی
استفاده طولانی مدت یا با دوز بالای داروهای کورتیکواستروئیدی مانند دگزامتازون، پردنیزولون یا هیدروکورتیزون که معمولا برای کنترل آسم، آلرژیهای شدید یا بیماریهای خودایمنی تجویز میشوند، میتواند سنتز پروتئین در استخوانها را سرکوب کرده و رشد قد را کند یا متوقف کند. در این شرایط اوج رشد قد در دختران و پسران تحت تاثیر قرار میگیرد و به سن ایده آل خود نمیرسد.
جدول قد به تناسب سن در پسرها و دخترها
اطلاعات زیر برگرفته از نمودار سال ۲۰۰۰ مرکز کنترل و پیشگیری بیماری است.
| سن | قد نصف پسرها به سانتی متر |
| ۸ | ۱۲۸ سانتی متر |
| ۹ | ۱۳۳.۵ سانتی متر |
| ۱۰ | ۱۳۸.۵ سانتی متر |
| ۱۱ | ۱۴۳.۵ سانتی متر |
| ۱۲ | ۱۴۹ سانتی متر |
| ۱۳ | ۱۵۶ سانتی متر |
| ۱۴ | ۱۶۴ سانتی متر |
| ۱۵ | ۱۷۰ سانتی متر |
| ۱۶ | ۱۷۳.۵ سانتی متر |
| ۱۷ | ۱۷۵.۵ سانتی متر |
| ۱۸ | ۱۷۶ سانتی متر |
| سن | قد نصف دخترها به سانتی متر |
| ۸ | ۱۲۷.۵ سانتی متر |
| ۹ | ۱۳۳ سانتی متر |
| ۱۰ | ۱۳۸ سانتی متر |
| ۱۱ | ۱۴۴ سانتی متر |
| ۱۲ | ۱۵۱ سانتی متر |
| ۱۳ | ۱۵۷ سانتی متر |
| ۱۴ | ۱۶۰.۵ سانتی متر |
| ۱۵ | ۱۶۲ سانتی متر |
| ۱۶ | ۱۶۲.۵ سانتی متر |
| ۱۷ | ۱۶۳ سانتی متر |
| ۱۸ | ۱۶۳ سانتی متر |
کلام اخر
در مجموع، معمولاً سن رشد قد پسرها از 16 تا 20 سالگی و دختر ها در 15 تا 18 سالگی متوقف می شود. عوامل زیادی روی رشد اثر می گذارد که در نهایت، روی قد هم موثر است. از جملۀ این موارد می توان به عوامل محیطی مثل ژنتیک، تغذیه و میزان فعالیت فیزیکی اشاره کرد.
سوالات متداول سن رشد قد
- تا چه سنی رشد قد ادامه دارد؟
رشد قد به طور متوسط در دخترها از 15 تا 18 سالگی و در پسرها از 16 تا 20 سالگی ادامه می یابد. البته در برخی افراد این روند تا سن ۲۲ سالگی نیز طول می کشد.
- دوره اوج رشد قد در چه سنی است؟
دوره اوج رشد قد در دخترها بین ۱۱ تا ۱۳ سالگی و در پسرها بین ۱۳ تا ۱۶ سالگی است. در این سنین سرعت رشد بیشترین میزان خود را دارد.
- سن بلوغ چه تأثیری بر رشد قد دارد؟
با بسته شدن صفحه رشد استخوان ها در زمان بلوغ، دیگر امکان افزایش طول استخوان ها و رشد قد وجود نخواهد داشت.
- آیا می توان پس از ۱۸ سالگی هم قد کشید؟
بله، امکان افزایش کمی قد تا حداکثر ۲۲ سالگی وجود دارد اما میزان آن بسیار ناچیز خواهد بود.
- راهکارهای افزایش قد پس از دوران رشد چیست؟
انجام تمرینات کششی و اصلاحی می تواند باعث شود فرد قد بلندتر به نظر برسد.
