شروع پریودی در فرزند شما به معنای پایان ناگهانی رشد قد دختران شما نیست. دختران بعد از تجربه اولین قاعدگی، همچنان به رشد خود ادامه می‌دهند و به طور متوسط حدود 5 تا 7.5 سانتی متر افزایش قد خواهند داشت. رشد قد بعد از پریودی بین 1 تا 3 سال طول می‌کشد تا صفحات رشد استخوانی به طور کامل بسته شوند. بنابراین، حتی بدون نیاز به مصرف قرص افزایش قد بعد از پریود، بدن همچنان هورمون رشد تولید می‌کند و قد به صورت طبیعی افزایش پیدا خواهد کرد تا زمانی که صفحات رشد بسته شوند.
آیا بعد از اولین پریودی قد رشد می‌کند؟
اولین قاعدگی دختران به معنای رسیدن به اواخر فاز اوج سرعت رشد قدی است، اما این به معنای مسدود شدن ناگهانی صفحات غضروفی استخوان و عدم رشد آن نیست. بعد از اولین پریودی استخوان‌های بلند بدن شامل استخوان ران (Femur)، درشت نی (Tibia) و مهره‌های ستون فقرات همچنان توانایی تکثیر سلولی و افزایش طول را دارا هستند. با این وجود، ریتم ساخت ماتریس استخوانی به دلیل تغییرات سیستم غدد درون ریز کم کم کاهش پیدا می‌کند تا زمانی که صفحات رشدی استخوان متوقف شوند.
چرا باور توقف ناگهانی رشد قد بعد از پریود نادرست است؟
علت شکل گیری باور نادرست توقف رشد بعد از پریودی، عدم تمایز میان «کاهش سرعت رشد» و «توقف کامل رشد» است. در سال‌های قبل از شروع قاعدگی، بدن دختران وارد مرحله‌ای به نام جهش رشدی (Growth Spurt) می‌شود. در این دوران، سرعت قد کشیدن به حداکثر میزان خود در طول زندگی حتی پس از نوزادی می‌رسد.
اما بعد از وقوع اولین قاعدگی، ترشح هورمون‌های جنسی به حداقل می‌رسد و سرعت این جهش کند خواهد شد. این افت سرعت باعث می‌شود که تغییرات قدی ماهیانه مانند گذشته به چشم نیاید. با این حال، رشد قدی بعد از اولین پریودی با ریتمی ملایم‌تر، منظم و پیش‌رونده برای مدتی مشخص ادامه پیدا خواهد کرد.
می‌توان با یک سری اقداماتی مانند افزایش قد با طب سوزنی، روند رشد قدی را بعد از پریود افزایش داد تا اگر احتمال کوتاه قدی وجود دارد، با تحریک هورمون رشد بیشتر این احتمال به حداقل برسد.
بعد از پریودی قد چند سانت رشد می‌کند؟
میزان افزایش قد بعد از پریودی در میان دختران مختلف متفاوت است؛ اما محدوده میانگین مشخصی نیز دارد. در ادامه دقیق‌تر این موضوع را بررسی می‌کنیم:
- میانگین استاندارد: اکثر دختران پس از اولین پریودی خود بین ۵ تا ۷.۵ سانتی متر افزایش قد را تجربه می‌کنند.
- بلوغ دیررس: دخترانی که اولین قاعدگی خود را دیرتر از حد متوسط (مثلا در سنین ۱۴ یا ۱۵ سالگی) تجربه می‌کنند، ممکن است افزایش قدی بین ۷ تا ۱۰ سانتی متر داشته باشند؛ زیرا صفحات رشد آن‌ها زمان بیشتری برای فعالیت داشته است.
- بلوغ زودرس: در صورت بروز قاعدگی در سنین پایین (زیر ۱۰ سال)، ممکن است میزان رشد پس از پریود به ۲.۵ تا ۵ سانتی متر کاهش پیدا کند، چرا که سن استخوانی فرد سریع‌تر پیشرفت کرده است.
جدول رشد قد در دختران از قبل بلوغ تا بعد از پریودی
میزان رشد قد در دختران از قبل بلوغ تا بعد از پریودی در جدول زیر مشخص شده است. همانطور که مشخص است، بعد از اولین پریودی در حدود 12 سالگی، روند رشد قد متوقف نمی‌شود؛ اما میزان آن کاهش پیدا کرده و کندتر می‌شود.
نکته: این جدول مربوط به دختری است که پس از بسته شدن صفحات رشد حدود 163 سانتی متر قد داشته است؛ اما ممکن است دختران بلندقدتر رشد متفاوتی نیز داشته باشند.
| سن (سال) | میانگین قد (سانتی‌متر) | وضعیت رشد و مراحل بلوغ |
| ۸ سالگی | ۱۲۷.۵ | شروع مراحل اولیه تغییرات ساختاری و هورمونی |
| ۹ سالگی | ۱۳۳ | رشد تدریجی استخوان‌ها و آماده‌سازی بدن |
| ۱۰ سالگی | ۱۳۸ | آغاز تقریبی جهش رشدی بلوغ در اکثر افراد |
| ۱۱ سالگی | ۱۴۴ | رسیدن به اوج سرعت رشد قدی |
| ۱۲ سالگی | ۱۵۱ | سن میانگین بروز اولین قاعدگی |
| ۱۳ سالگی | ۱۵۷ | تداوم رشد قدی بعد از پریود با سرعت ملایم |
| ۱۴ سالگی | ۱۶۰.۵ | کند شدن روند رشد و نزدیک شدن به قد پایانی |
| ۱۵ سالگی | ۱۶۲ | تثبیت نسبی قد و بسته شدن اولیه صفحات رشد |
| ۱۶ تا ۱۸ سالگی | ۱۶۲.۵ تا ۱۶۳ | بسته شدن کامل صفحات اپی‌فیزی و توقف رشد |
تغییرات هورمونی استروژن بعد از پریودی و تاثیر آن بر روند رشد استخوان‌ها
هورمون استروژن کلیدی‌ترین هورمون در تنظیم ساختار استخوانی و تعیین قد نهایی در دختران است. عملکرد این هورمون بر صفحات رشد در دو فاز متفاوت انجام می‌شود:
- فاز تحریکی در مقادیر پایین: در اوایل دوران بلوغ میزان استروژن در خون پایین است. این دوز پایین، غده هیپوفیز را برای ترشح بیشتر هورمون رشد (GH) و فاکتور رشدی انسولینی (IGF-1) تحریک کرده و باعث سریع‌تر شدن رشد قدی می‌شود.
- فاز تثبیت و بسته شدن در مقادیر بالا: با شروع چرخه قاعدگی، غلظت استروژن در بدن افزایش پیدا کرده و نوسانات منظم پیدا می‌کند. سطح بالای استروژن به تدریج باعث کلسیفیکاسیون و سخت شدن غضروف‌های صفحات رشد می‌شود.
فرآیند سخت شدن صفحات رشد بعد از پریودی بسیار تدریجی است و ماه‌ها تا چندین سال طول می‌کشد. در نتیجه رشد قدی دختر بعد از پریود تا زمان مسدود شدن کامل این صفحات ادامه دارد.
تا چند سال بعد از پریودی قد رشد می‌کند؟
جهش رشدی قدی معمولا ۶ تا ۱۲ ماه قبل از اولین پریودی به اوج خود می‌رسد. در این دوره طلایی، دختران ممکن است در هر سال افزایش قد بین ۷ تا ۱۰ سانتی متر داشته باشند؛ اما رشد قد بعد از اولین پریودی کاهش پیدا کرده و روند رشد به صورت تدریجی کاهش پیدا می‌کند. از زمان اولین پریود تا حدود 1 تا 3 سال بعد همچنان احتمال افزایش قد وجود دارد؛ اما معمولا بعد از گذشت 15 سالگی صفحات رشد استخوانی بسته می‌شود و دختران به قد نهایی دوران بزرگسالی خود می‌رسند.
عوامل موثر بر میزان رشد قد دختر بعد از پریود
مقدار رشد قد دختر بعد از پریود در هر یک از دختران متفاوت است و تحت تاثیر عوامل متنوعی قرار می‌گیرد. به همین خاطر است که بعضی از دختران پس از پریودی همچنان رشد قد خوبی دارند و در برخی دیگر این رشد قد کندتر و آهسته‌تر می‌شود. عوامل زیر جزو فاکتورهای موثر رشد قدی بعد از پریودی محسوب می‌شوند:
ژنتیک
ژنتیک اصلی‌ترین عامل تعیین‌کننده میزان رشد قد است و حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد از قد نهایی فرد را مشخص می‌کند. ژن‌ها تعیین می‌کنند که صفحات رشد تا چه زمانی فعال بمانند و تراکم استخوانی به چه شکلی هدایت شود.
تاثیر تغذیه، خواب و فعالیت بدنی در بهبود رشد قدی
عوامل محیطی یکی از موارد موثر روی رشد قدی بعد از پریودی هستند. در واقع این عوامل محیطی هستند که مشخص می‌کنند فرد می‌تواند به حداکثر ظرفیت رشد قد ژنتیکی خود دست پیدا کند یا خیر؟ این عوامل شامل تغذیه، ورزش برای رشد قد و خواب عمیق شبانه هستند. هر چقدر فرد خواب عمیق بهتری در طول شب داشته باشد، ترشح هورمون رشد (GH) را نیز بهبود پیدا می‌کند.
اختلالات هورمونی و بیماری‌های زمینه‌ای
گاهی اوقات علت کاهش رشد قدی بعد از پریودی مربوط به خود پریود و شروع قاعدگی نیست. دختران با اختلالات هورمونی و یک سری بیماری‌های زمینه‌ای مواجه هستند که مانع از جذب ریزمغذی‌ها می‌شوند. کم کاری تیروئید، کمبود هورمون رشد و بیماری‌های مزمن کلیوی از جمله مواردی هستند که روی رشد قد از اولین پریودی تاثیر می‌گذارند.
آیا قرص افزایش قد بعد از پریود موثر است؟
با توجه به حساسیت موضوع قد در جامعه، تبلیغات تجاری فراوانی درباره قرص افزایش قد بعد از پریود شکل گرفته است که نیاز به بررسی دقیق و علمی دارد. از نظر علم پزشکی، هیچ قرص، دارو یا مکملی وجود ندارد که بتواند صفحات رشد بسته شده را مجددا باز کند یا باعث بلندتر شدن استخوان بیشتر از پتانسیل ژنتیکی شود. با این حال بعضی از مکمل‌های حاوی کلسیم، زینک و ویتامین D3 می‌توانند در شرایط زیر مفید باشند:
- صفحات رشد استخوانی هنوز باز و فعال باشند.
- فرد در رژیم غذایی خود دچار کمبود واقعی این مواد مغذی باشد.
- تنها به عنوان روش مکمل برای افزایش قدی بعد از پریودی استفاده شوند و جایگزین تغذیه سالم نشوند.
چه زمانی باید برای تزریق آمپول برای رشد قد بعد از پریودی مفید است؟
یکی از نگرانی‌های والدین این است که فرزند آن‌ها نیاز به تزریق آمپول برای رشد قد بعد از اولین پریود خود داشته باشد. واقعیت این است که در اکثر مواقعی نیازی به مصرف آمپول یا قرص نیست و بدن سیر طبیعی رشد را دنبال می‌کند؛ اما در شرایط زیر بهتر است که با تزریق آمپول رشد قد بعد از پریودی، هورمون رشد بیشتری را به بدن وارد کرد تا از کوتاه قدی جلوگیری شود:
- در صورتی که اولین قاعدگی قبل از سن 8 سالگی رخ بدهد، بهتر است که تزریق آمپول برای رشد قد از پریودی انجام شود تا بلوغ زودرس باعث کوتاه قدی نشود.
- عدم بروز هیچ‌گونه علامت بلوغ یا قاعدگی تا سن ۱۵ سالگی یا بلوغ دیررس نیز نشان دهنده نیاز به تزریق آمپول بعد از پریودی است.
- افت ناگهانی منحنی رشد و کاهش رشد سالانه به کمتر از ۲.۵ سانتی متر در دوران بار بودن صفحات رشد و بعد از پریودی نیاز به بررسی توسط پزشک دارد.
چطور رشد قد بعد از قاعدگی را افزایش دهیم؟
رشد قد دختر بعد از پریودی زمانی امکان پذیر است که بتوانید این فرآیند را تحریک کنید. به طور کلی، در بازه زمانی باقیمانده بعد از شروع قاعدگی تا بسته شدن صفحات رشد، رعایت راهکارهای زیر توصیه می‌شود:
ورزش‌ها و تمرینات کششی مناسب برای اصلاح وضعیت بدن
فعالیت‌های ورزشی منظم، یکی از بهترین تکنیک‌ها برای رشد قد بعد از قاعدگی هستند. هورمون رشد تحت فشار ورزش بهتر و راحت‌تر ترشح می‌شود. به همین خاطر اگر بعد از پریودی دختران در کلاس‌های ورزشی شرکت کنند، احتمال رشد قد بیشتری را نیز خواهند داشت.
- ورزش‌های جهشی: والیبال، بسکتبال و طناب زنی با ایجاد ایمپالس‌های مکانیکی روی استخوان‌ها، باعث تحریک استخوان سازی می‌شوند و رشد قد را افزایش می‌دهند.
- تمرینات کششی و شنا: حرکات کششی، بارفیکس و شنا به تقویت عضلات فیله کمر و اطراف ستون فقرات کمک می‌کنند.
- اصلاح قد: اصلاح ناهنجاری‌هایی مانند گودی کمر بیش از حد یا افتادگی شانه، با انجام حرکات اصلاحی می‌تواند ۱ تا ۳ سانتی متر به قد ظاهری فرد را افزایش دهد.
رژیم غذایی غنی از کلسیم، ویتامین D و پروتئین
برنامه‌ریزی تغذیه‌ای باید بر تامین املاح مورد نیاز برای استخوان سازی ضروری است. پیشنهاد می‌شود که بعد از پریودی دختر خودتان، حتما رژیم غذایی مناسبی برای او در نظر بگیرید. به طوری که در غذاهای او روزانه ترکیبات زیر تامین شوند:
- پروتئین‌های با ارزش بیولوژیکی بالا: مصرف روزانه گوشت کم‌چرب، تخم مرغ، حبوبات و لبنیات جهت تامین اسیدهای آمینه ضروری، الزامی است. سعی کنید که برای دختران حتما پروتئین کافی در نظر بگیرید تا بدن آن‌ها با افت انرژی مواجه نشود.
- کلسیم و فسفر: مصرف منظم شیر، ماست، پنیر و سبزیجات برگ سبز تیره، همگی مهم هستند. در رژیم غذایی روزانه کودک خودتان شیر را فراموش نکنید.
- ویتامین D3: این ویتامین برای جذب روده‌ای کلسیم عالی عمل می‌کند. در صورت کمبود این ویتامین باید حتما بر اساس دستور پزشک از مکمل‌های مغذی بعد از پریودی استفاده شود.
مدیریت استرس و تنظیم ساعت خواب شبانه
سلامت روان و خواب منظم تاثیر مستقیم بر ترشحات هورمونی دارند. بنابراین، برای اینکه سیر طبیعی رشد قد بعد از پریودی مختل نشود، توصیه می‌کنیم که در این دوران به تنظیم خواب شبانه، کاهش استرس و شرایط روحی فرزند خودتان توجه داشته باشید. هر چقدر دختران زودتر به خواب بروند، می‌توانند در بازه طلایی ترشح هورمون رشد یعنی از ساعت 10 شب تا 2 بامداد قرار بگیرند.
جمع بندی
موضوع تداوم رشد قد بعد از پریودی همیشه یکی از دغدغه‌های اصلی والدین بوده و هست. بررسی‌های بیولوژیک و داده‌های بالینی غدد اطفال نشان می‌دهند که اولین قاعدگی به هیچ عنوان نقطه پایان یا توقف آنی رشد استخوانی نیست. استخوان‌های بلند بدن پس از بلوغ همچنان به رشد خودشان ادامه می‌دهند، با این حال سرعت روند رشد ممکن است کمی آرام‌تر باشد؛ اما این به معنای قطع کامل رشد نیست.
اگر هم نگران رشد فرزندتان بعد از پریودی هستید، می‌توانید از روش بدون درد و کم هزینه طب سوزنی افزایش قد در مطب دکتر علی اعتمادی کمک بگیرید و حتی رشد قدی بعد از پریودی را به حداکثر برسانید.
سوالات متداول
- آیا بعد از پریودی رشد قد متوقف می‌شود؟
خیر. شروع قاعدگی به معنای توقف ناگهانی رشد استخوانی نیست. دختران پس از نخستین قاعدگی همچنان به طور متوسط بین ۵ تا ۷.۵ سانتی‌متر دیگر افزایش قد را تجربه می‌کنند، زیرا هنوز صفحات رشد بسته نشده‌اند.
- بعد از پریودی قد چند سانت رشد می‌کند؟
میزان افزایش قد پس از قاعدگی به ژنتیک و سن شروع بلوغ بستگی دارد، اما به طور میانگین دختران پس از اولین پریود حدود ۵ تا ۷.۵ سانتی‌متر قد می‌کشند.
- بلوغ دیررس و زودرس دختران چه تاثیری روی رشد قد بعد از پریودی دارد؟
در صورت داشتن بلوغ دیررس، رشد قد بعد از پریودی به ۷ تا ۱۰ سانتی متر برسد. ولی در بلوغ زودرس این میزان معمولا بین ۲.۵ تا ۵ سانتی متر خواهد بود.
- آیا با پریود شدن صفحه رشد بسته می‌شود؟
خیر به طور ناگهانی بسته نمی‌شود. افزایش سطح هورمون استروژن پس از قاعدگی سیگنال‌های تدریجی برای کلسیفیکاسیون (سخت شدن) غضروف‌های صفحه رشد ارسال می‌کند و این فرایند جوش خوردن استخوانی یک مسیر تدریجی چندساله است.
- قرص افزایش قد بعد از پریود واقعا تاثیر دارد؟
پاسخ: از نظر علمی هیچ قرص، مکمل یا دارویی وجود ندارد که بتواند صفحات رشد بسته شده را باز کند؛ اما مکمل‌های غذایی حاوی کلسیم و ویتامین D3 در دوران باز بودن صفحات رشد و در صورت داشتن کمبود تغذیه‌ای بسیار موثرند.
